Genel Bakış

Afrodisias, Anadolu'nun güneybatısında, günümüzde Aydın ilinin Karacasu ilçesine bağlı Geyre mahallesinde bulunan antik bir Yunan kentidir. Tanrıça Afrodit'e adanmış birçok eski çağ kentinin ortak adı olan Afrodisyas (ya da Afrodisias), bu bölgede en ünlüsüdür. Arkeolojik kazılardan önce Geyre'di, ancak kazılar başladıktan sonra yerini değiştirdi. 2009 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası Geçici Listesi'ne dahil edilen Afrodisias, 2017'de de resmen Dünya Mirası olarak tescillendi. Bu bölge, antik çağın kalıntılarını ve mimari eserlerini koruyan önemli bir arkeolojik alan olarak kabul edilmektedir.

Tarihçe

Afrodisias, MÖ 5. yüzyılın başlarında kurulan bir kenttir ve Roma İmparatorluğu döneminde önemli bir sanat merkezi haline gelmiştir. Özellikle heykelcilik alanında ün kazanmış olan bu şehir, Aphrodite adına yapılan törenlerle de bilinmektedir. Kentteki en eski mermer bina olan Aphrodite tapınağı, kentin tanrıçası için inşa edilmiştir. Tapınak çevresinde bulunan yazıtlar, Julius Caesar ve Augustus dönemlerinin bu alana sığınma hakkının verildiğini göstermektedir. MS 1. yüzyılın başında tamamlanan mermer tapınağın yapımında yer alan seçkin ailelerin isimleri, sütunlara kazılarak onuruna sunulmuştur. Gaius Julius Zoilos, Aphrodite rahibi unvanıyla yaşamının boyunca bu tapınağı kurucu olarak kabul edilmiştir.

Mimari yapılar, konservasyon ve restorasyon

Afrodisias'taki mimari yapılar arasında en belirgin olanlardan biri de Konservasyon, Restorasyon ve Ören Yeri Sunumu Projesi'dir. Bu projeyi Thomas Kaefer, Gerhard Paul ve Trevor Proudfoot tarafından yönetilen ekiplerin çalışmalarıyla gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır.

Tetrapylon (Anıtsal Kapı), kentin kuzey-güney ana caddesinin sonunda yer alır. Bu yapı, Afrodit Aphrodisias Kutsal Alanı'nın önündeki büyük ön avluya giden yolun başlangıcında bulunmaktadır ve inşa tarihi yaklaşık olarak MS 200 yılına dayanmaktadır. Tetrapylon'un özgün taş bloklarının yaklaşık %85'i kullanılarak yapılan yeniden ayağa kaldırma çalışmaları 1991'de tamamlandı.

Tetrapylon, Korinth düzeninde inşa edilmiş anıtsal bir yapıdır ve ismi Hellence'den gelir: "tetra" dört, "pylon" ise kapı anlamına gelir. Bu yapı, dört yönünde dörder sütun bulunması nedeniyle bu adla anılmaktadır.

Tetrapylon'un hemen doğusunda, Afrodisias'ın ünlü mermer ocaklarından çıkarılan beyaz mermerden yapılmış sade bir mezar bulunmaktadır. Bu mezar, 1961'den 1990'a kadar hayatının büyük bir bölümünü Afrodisias'ın kazılmasına ve dünyaya tanıtılmasına adayan Prof. Dr. Kenan T. Erim'e aittir.

Aphrodite Tapınağı'nın ilk yapımı Arkaik devirde gerçekleştirilmiştir. Bu tapınak, şehrin odak noktasıdır ve Afrodisias'ın heykeltıraşları, yöredeki zengin mermer kaynaklarını ustaca kullanarak büyük bir üne kavuşmuşlardır. Heykelcilik okulu son derece başarılıydı; eserlerinin çoğu sit alanı çevresinde ve Aphrodisias Müzesi'nde görülebilir.

Tapınak binasının karakteri, 5.yüzyılda bir Hristiyan bazilikası haline dönüşünce değişmiştir. Bu yapının, İmparator Zeno'nun emriyle yaklaşık 481-484 yılları arasında yıkıldığı düşünülmektedir. Neden olarak, tapınağın Afrodisias'taki pagan Helen muhalefetinin merkezi haline gelmesi ve bu muhalefetin Illus'u desteklemesi gösterilir.

Hadrianus Hamamı'nın yapımı Roma İmparatoru Hadrian'ın Anadolu gezilerinden birinde Afrodisias'ı ziyaret etmesinin ardından kent meclisi tarafından gerçekleştirilmiştir. Hamam kompleksi, kadınlar ve erkekler için ayrı ayrı tasarlanmış iki büyük bölümden oluşmaktadır.

Yapının kuzey tarafındaki ana girişin hemen önünde, köşelerinde büyük sütunların yer aldığı mermer bir havuz bulunmaktadır. Girişin sağ tarafında, birbiriyle paralel odalar sıralanmıştır. Bu odalar, hamamın farklı işlevlere sahip bölümlerini oluşturmaktadır:

2010'da Hadrianus Hamamı'nda başlanan kapsamlı proje, kompleksin ana yapısı üzerindeki konservasyon ve restorasyon çalışmaları ile devam etmiştir. Arzu Öztürk ve ekibi ile doktora öğrencisi Allyson Mc David tarafından mimarî dokümantasyona devam edilmiştir. Oda 8'deki (aleipterion) yıkılmış mimar