Genel Bakış

Akdamar Kilisesi, Türkiye'nin doğu kesiminde, Van Gölü üzerindeki Akdamar Adası'nda yer alan ve Ahtamar Kilisesi veya Surp Haç Kilisesi adlarıyla da bilinen bir kilisedir. 7. yüzyılda Kudüs'ten İran'a kaçırıldıktan sonra Van bölgesine getirildiği söylenen Hakiki Haç'ın parçasını barındırmak amacıyla 915-921 yılları arasında Mimar Manuel tarafından inşa edilmiştir. Kral I. Gagik'in emriyle yapılmış olan bu kilise, 20. yüzyıl Ermeni Kırımı'nın ardından cemaatsiz kalmış ve günümüzde müze olarak hizmet vermektedir.

Tarihçe

Akdamar Kilisesi, Van ilindeki Akdamar Adasının güney doğusunda yer alan ve Orta Çağ Ermeni mimarisinin en parlak eserlerinden biridir. Kızıl andezit taşından inşa edilmiş kilise, dış cephesiyle dikkat çeker; alçak rölyef şeklinde işlenmiş bitki ve hayvan motifleri ile Kutsal Kitap'tan alınan sahnelerle süslenmiştir. Bu özelliğiyle Ermeni mimari tarihinde eşsiz bir konuma sahiptir.

Kilisenin kuzeydoğusunda bulunan şapel 1296-1336 yılları arasında, batısında yer alan jamadun (cemaat evi) ise 1793 yılında inşa edilmişken, güneyindeki çan kulesi 18. yüzyıl sonlarında eklenmiştir. Kuzeydeki şapelin tarihi bilinmemektedir.

1915 Ermeni Kırımı'nda cemaat küçülmüş ve kilise yıkım kararı verilmiştir. Yıkım çalışmaları 25 Haziran 1951'de genç gazeteci Yaşar Kemal'in haber vermesiyle durdurulmuştur. On yıllar boyunca bakımsız kalan kilise, Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın öncülüğünde 2005-2007 yılları arasında 1.5 milyon dolar harcanarak restore edilmiştir.

Restorasyon çalışmaları bazı uluslararası kültür çevrelerinde "siyasi amaçlı" olarak tanımlanmıştır. Kilise, Türkiye Ermenileri ve komşu Ermenistan ile ilişkilerin geliştirilmesine yönelik bir adım olarak 29 Mart 2007 tarihinde müze olarak açılmıştır. Restorasyon çalışmaları sonucunda kilisenin kubbesinde çatlak oluşmuş, bazı cam ve seramikler de kırılmıştır.

23 Ekim 2011'de Van'da meydana gelen depremde kilise hafif hasar görmüştür. Kilisenin kuzeydoğusunda bulunan şapel ve manastır gibi yapılar, arkeolojik kazılarla gün yüzüne çıkarılmıştır. 2013 yılında başlatılan restorasyon çalışmaları sonucunda bu yapılar orijinaline uygun olarak yenilenmiştir.

Kilisede yılda bir kez düzenlenen ayinlerde Türkiye Ermenileri Patrikliği Ruhani Meclisi tarafından hizmet verilmektedir. 2023 yılında kilise 11. ayin düzenlemiş ve bu ayin, 95 yıl aradan sonra burada düzenlenen ilk ayindır.