Genel Bakış

Artemis Tapınağı ya da Artemision (Yunanca: Ἀρτεμίσιον; Latince: Artemisium), Efes'teki ve tanrıça Artemis'e adanmış tapınak, günümüzde İzmir'in Selçuk ilçesindedir. Bu tapınak, Helenistik dönem evresiyle dünyanın yedi harikasından biri olarak kabul ediliyordu. Tapınağın MÖ 356 yılında Herostratos isimli bir Efesli tarafından yakıldığı düşünülüyor. Antik dönemlerde birçok kez yıkılıp yeniden inşa edilen tapınağın son yıkımı ise MS 401 yılında gerçekleşmiştir. Günümüzde ise sadece son evresinden mermer parçaları bulunmaktadır.

Tapınağın ilk evresine ilişkin bilgiler kısıtlıdır. Alandan geometrik döneme ait kireçtaşı bir yapı çıkmış, tapınak ise MÖ 7. yüzyıla tarihlenen bir evrede mermerden inşa edilmiştir. Daha iyi bilinen Arkaik dönem evresi, Lidyalı kral Kroisos'un finansmanıyla ve mimar Kersifron ile oğlu Metagenes'in yönetiminde MÖ 550 civarında başlamıştır. Sidonlu Antipater, dünyayı yedi harika olarak tanımlarken, tapınak hakkında şunları yazmıştır:

"Mağrur Babil'in üstünde savaş arabaları için yol olan duvarını ve Alpheus'taki Zeus heykelini ve asma bahçeleri gördüm ve Güneşin kolosusunu ve yüksek piramitlerin devasa işçiliğini ve Mausolos'un engin mezarını; ama Artemis'in bulutlar üzerine kurulmuş evini gördüğümde diğer tüm harikalar parlaklıklarını kaybetti ve dedim ki "İşte! Olimpus'un dışında, Güneş hiç bu kadar büyük bir şeye bakmadı. (Antipatros, Yunan Antolojisi [IX.58])"

Bizanslı Philon ise tapınak hakkında şöyle yazmıştır:

"Kadim Babillilerin kudretli işçiliğini ve Mausoleus'un mezarını gördüm. Ama bulutlara doğru yükselen Efes'teki tapınağı gördüğümde, diğerlerinin tümü gölgede kalmıştı."

Mimari ve sanat

Artemis Tapınağı'nın mimari yapısı üç evrede inşa edilmiştir: A evresi, MÖ 7. yüzyılda yapılmış olan Artemisium'dur; B evresi ise bu sunak üzerine inşa edilmiş tapınaktır ve C evresi ise yangından sonra yapılan restorasyondur.

Tapınağın içeriği ve sanat eserleri hakkında bilgi, tarihçi Plinius tarafından verilmiştir. Plinius'a göre tapınak 115 metre uzunluğunda ve 55 metre eninde, neredeyse tamamen mermerden yapılmıştır. Tapınağın her biri 18 metre yüksekliğindeki 127 İyonik stilde kolonu vardır.

Tapınağı birçok ünlü Yunan heykeltıraşı tarafından donatılmıştır: Polyclitus, Pheidias, Cresilas ve Phradmon. Heykelciler en güzel heykeli yaratmak için birbirleriyle rekabete girmişlerdir. Bu heykellerin çoğu Amazonlar'ın heykelleri olarak kabul edilmektedir.

Plinius ayrıca Scopas'ı da sözü etmiş; Mausolos'un mozolesi üzerinde çalışmış olan bu sanatçı, tapınağın kolonlarındaki kabartmaları oydu. Atinalı Athenagoras ise Efes'teki baş Artemis heykelinin yaratıcısı olarak Daidalos'un öğrencisi Endoeus'u adlandırmıştır.