Tarihçe

Aspendos, Antalya'nın doğu yakınında, MÖ 1200'den sonra Yunan göçüyle zenginleşmiş bir tarihi kenttir. Coğrafyacı Strabon ve Pomponius Mela tarafından Agruslularca kurulduğu belirtilmiştir. Bölgesel ticaret yolları üzerinde yer alması, onu her zaman ele geçirilmek istenen önemli bir merkez haline getirmiştir. MÖ 5. yüzyılın başlarında Perslerin hâkimiyeti altında olan Aspendos, burada geçen Eurymedon Savaşı'nda Yunanlar kazandı ve kentin geleceği yönü belirlendi.

Tiyatro, Aspendos'un en önemli yapılarından biridir. Antik Roma tiyatrolarının günümüze ulaşmış en iyi korunmuş örneklerinden biri olarak kabul edilir. Mimarı Theodorus'un oğlu Zenon'dur ve Antonius Pius döneminde başlamış, Marcus Aurelius zamanında tamamlanmıştır (138-164). Tiyatro, kentin yerli tanrıları ve imparator ailesine sunulmuştur.

Her yıl binlerce turist Aspendos'u ziyaret ederek bu antik merkezi keşfeder. Tiyatro ayrıca konserler ve etkinlikler için kullanılır. Kentteki diğer önemli yapılar arasında Stadion, Agora, Bazilika, Hamam, Su Kemeri ve Nympheum (anıtsal çeşme) yer alır.

Su kemeri, kentin su ihtiyacını karşılayan eserdir ve MS 2. yüzyıl içerisinde yapılmıştır. Yapılış tarzı ve mimarisi o dönemdeki tekniklerin bir göstergesidir. Kaynağın 15 metre yüksekliğindeki oyulmuş taş bloklar kanalıyla kulelerde biriktirildiği ve ardından antik yerleşime dağıtıldığı gözlemlenmektedir. Yazıtta Tiberius Claudius Italicus tarafından yaptırıldığı belirtildiğine göre, bu yapı kent için önemli bir hizmet sağlamıştır.

Yerleşim

Aspendos, Antalya'nın Serik ilçesinin doğusunda, Köprüçayı'nın dağlık bölgesinden düzlüğe ulaştığı yerde MÖ 10. yüzyılda Akalar tarafından kurulmuş ve antik dönemde zengin ve önemli bir şehirdi. Kent, büyük ve küçük iki tepe üzerine inşa edilmiştir. Bu bölgedeki tiyatro ise MS 2. yüzyılda Romalılar tarafından yapılmıştır.

Antik sikkeleri

Aspendos'ta, MÖ 5. yüzyılın ortalarından itibaren Pers dönemine ait antik sikkeler bulunmuştur. En yaygın olarak bilinenlerden biri ise, MÖ 420 ila 300/250 yılları arasında darbedilmiş olan gümüş stater serisidir. Bu sikkelerin ön yüzünde, genellikle harfler veya semboller içeren iki çıplak güreşçi tasvir edilmiştir. Arka yüzde ise bir sapancı figürü, fırlatma duruşunda Triskeles (Aspendos'un sikkelerinde uzun bir sivil amblem) ve şehrin etnik kökenini gösteren diğer semboller yer almaktadır.

Güreş, antik dönemde popüler bir spor olup Olimpiyat'taki etkinliklerden biriydi. Bu nedenle Aspendos'un güreşçileriyle ünlü olabileceği veya MÖ 5. yüzyılın ortalarındaki Olimpiyat'ta galibiyet elde edebileceği düşünülebilir. Ancak, bu tür sikkelerin uzun süreli varlığı, şehrin ekonomik önemini göstermektedir.

MÖ 400'lü yıllardan itibaren Aspendos tarafından darbedilen ve 320'li yıllarda Büyük İskender'in evrensel para birimiyle değiştirildiği bu güreşçi sikkeleri, önceki sikkelere göre daha militarist bir ön yüz (hoplit savaşçısı veya süvari) ve arkada ise triskeles veya domuz bulunan yeni bir tasarım geleneği getirmiştir. Pisidya'daki Selge şehri de 4. yüzyılda Aspendos'un sikkelerini taklit ederek kendi sikkelerini darbediği bilinmektedir.

MÖ 5. yüzyılın sonlarına doğru ve MÖ 4. yüzyılda, bir çift güreşçi ve arkada sapancı figürüyle tasarlanan Aspendos staterleri yaygın olarak tanınabilen bir şekilde hizmet etmeye başlamıştır. Güreşçiler farklı dövüş pozisyonlarında çeşitli şekillerde tasvir edilmiştir.

Ancak, bu sikkelerin yalnızca Aspendos'un güreşinin popülerliğini yansıttığı düşüncesine girmek yanlıştır. Aksine, güreşçiler şehrin başka bir kurucusuna atıfta bulunuyordu. Bu sikkelere göre, Teselya'dan gelen Yunan şehir kurucusu Polypoites ile yerel bir Pamfilya hükümdarı arasında bir güreş müsabakası gerçekleşmiştir. Müsabakanın kazananı olan Polypoites, Aspendos çevresindeki toprakları ele geçirmiştir. Kaybedenin adının Aspendos olduğu düşünülebilir.

Aspendos'un adı Yunanca ΣΦΕΝΔΟΝΑΝ (Sphendonan: sapanla atmak) kelimesiyle ilişkilendirilmiştir ve bu da şehrin sapancının şehri olarak anlaşılabileceği anlamına gelmektedir. Uzun sapan, Güney Küçük Asya'da tipik bir silahdı ve ayrıca Aspendos'un dağlık iç kesimlerindeki çobanlar tarafından kurtlara ve sığır yağmacılarına karşı kendilerini korumak için kullanılırdı.

Dionysios Periegetes, Mopsos'un Aspendos'un kurucu ktistesleri arasında yer aldığını belirtmiştir (Dionysios Periegetes, 852). Aspendos'un geniş sikke yelpazesi, MÖ 5. yüzyılda Pamphylia'daki en önemli şehir hâline gelmesini göstermektedir. O dönemlerde Eurymedon (Köprüçay) Nehri, Aspendos'a