Tarihi

Aya İrini, İstanbul'un bilinen en eski Bizans kilisesidir ve camiye çevrilmemiş tek Bizans kilisesidir. Eski kaynaklara göre, 4. yüzyılın başlarında I. Konstantin döneminde inşa edilmiştir. Ayasofya'nın yanı sıra Aya İrini de Nika Ayaklanması sırasında yanmış ve daha sonra I. Justinianus tarafından yeniden inşa edilmiştir. Yeniden inşaatın 532'de başladığını ancak tamamlanma tarihi kesin olarak bilinmemektedir. 8. ve 9. yüzyıllarda yaşanan şiddetli depremler binaya önemli hasarlara neden olmuştur. Bizanslılar, İstanbul'un fethinden sonra Aya İrini'yi Topkapı Sarayı'nın çevresinde bulunan Sur-ı Sultani içerisinde bırakmış ve bu yüzden camiye çevrilmemişlerdir. Bu durum, binanın önemli bir mimari değişikliğe uğramamış olmasıyla sonuçlanmıştır. İç cephane ve daha sonra Harbiye Nezareti'nin silah ambarı olarak kullanılmıştır.

Müze çalışmaları

Aya İrini, Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk müze çalışmaları için bir platform olarak görev yaptı. III. Ahmed döneminde, farklı yerlerden toplanan eserler Mecma-i Esliha-i Atika (Eski Silahlar Koleksiyonu) ve Mecma-i Asar-ı Atika (Eski Eserler Koleksiyonu) adıyla iki ayrı bölüm halinde Aya İrini'de sergilenmiştir. 1875'te bu koleksiyon Çinili Köşk'e taşındıktan sonra, 1908'de yeni bir askeri müze için çeşitli tarihsel malzemeler de Aya İrini'ne yerleştirildi ve 1949'a kadar askeri müzenin ev sahipliği yaptı. Bu dönemde, özellikle nemden arındırma amacıyla çevresindeki toprak dolguları kaldırılmıştır. 1973'ten beri Aya İrini, İstanbul Kultürel Sanatlar Vakfı (IKSV) gibi birçok kurum tarafından düzenlenen sanat etkinliklerine ev sahipliği yapmaktadır.