Genel Bakış

Gökçeada, Ege Denizi'nin kuzeydoğusunda bulunan ve Türkiye'nin en büyük adasıdır. Adanın yüzölçümü 285 kilometrekare, kıyıları ise 92 kilometredir. Çanakkale Boğazı'nın kuzeybatısında yer alan Gökçeada, Çanakkale'ye bağlı bir ilçedir ve nüfusu yaklaşık on bin kişi kadardır. Adanın batısındaki İnce (Avlaka) Burun, Türkiye'nin en batı sınırıdır. Yunanca adı İmbros olan adaya, Osmanlı Türkleri "İmroz" adını vermişlerdi; 1970 yılında ise "Gökçeada" adı verilmiştir. Luvice'de "açık alan/açık arazi" anlamına gelen "Imraşşa" kelimesinden geldiği düşünülen İmbros adının kökeni, bu adanın tarihi ve kültürel geçmişine ışık tutmaktadır.

Tarih

Gökçeada'nın tarihine bakıldığında, adanın yerleşiminin günümüzden 8500 yıl kadar önce başladığını görebiliriz. Büyük Dere vadisindeki Yeni Bademli Höyüğü, sahil kıyısından 1,5 kilometre uzakta bulunmaktadır ve burada MÖ 6000-5000 yıllarına kadar uzanan yerleşimler bulunmuştur. Bu veriler, adanın tarihini incelemek için önemli bilgiler sunmaktadır.

Edremit Yazıtı'na göre Gökçeada Geç Tunç Çağı'nda Prens Mukşuş tarafından yönetilen Mira ve Viluşa Krallığı'nın egemenliği altına girmiştir. Daha sonra adanın Yunanlar tarafından kolonize edildiği bilinmektedir.

Roma döneminde de Gökçeada önemini korumuştur. Bu dönemde Yukarı Kaleköy önemli bir yerleşim merkezi olmuştur ve buradaki kale surları, akropol, heykel ve mermer parçaları Roma veya Ceneviz özellikleri göstermiştir. Adanın adını veren antik İmbros şehri ise harabe halinde kalmıştır.

Bizans'ın son yıllarında Gökçeada Venedik ve Cenevizlilerce yönetilmiştir. Deniz ticareti vergisi ve Tuz Gölü'nden elde edilen tuz Venedikliler açısından önemliydi. Osmanlılar ise boğazın hakimiyeti ve adaya kurdukları tersane ile askeri üs için adayı almak istiyorlardı.

Çanakkale Savaşları'nda Gökçeada İngilizlerin eline geçti. Havaalanı yapılan ada, müttefiklerin karargahı oldu. Ada daha sonra 1922-1923 yıllarında Yunanistan'ın kontrolüne girdi. Lozan'da On İki Ada ile birlikte Yunanistan'a bırakılması tartışılan adanın, Yunanistan'ın savaş tazminatına karşılık Türkiye'ye bırakılması sonucu 1923'te Gökçeada'nın Türkiye'ye bağlanması gerçekleşti.

Coğrafya

Gökçeada, Çanakkale'nin denizlerine bakarken, kuzeyde daha yüksek ve dik, güneyde ise alçak ve yatay kıyılarla karakterize edilen bir adadır. Aydıncık Yarımadası'na bağlı olarak yer alan Tuz Gölü, Güneydoğuda ortaya çıkar. Adanın kuzeyindeki falezler ve kısa eğimli akarsular heyelan olaylarına yol açmaktadır.

Gökçeada'nın ana ekseni Güneybatı-Kuzeydoğu yönündedir ve bu uzantı Gelibolu Yarımadası ile KAF'ın kuzey Ege çukurlarının devamını oluşturur. Adanın derinlikleri, kuzeyinden 1000 metrelik bir çukuru belirtirken, adanın genel görünümünde tektonik olaylar önemli rol oynar.

Adanın en yüksek zirvesi Doruktepe'den 673 metredir. Karaçalı Tepe (646 m), Ulukaya Tepe (638 m) gibi diğer yükseltler de kuzey ve orta bölgelerde bulunur. Bu yükseltiler, kuzey-güney doğrultusunda eğim ve yükseklik düzenli olarak azalır.

Adanın en büyük akarsuyu Büyükdere'dir. Adanın içinden doğup kuzeydoğuya doğru akar. Gökçeada (Çınarlı) ve Zeytinli yerleşimlerini geçerken, Kaleköy yakınlarında denize dökülür. Bu akarsuda Gökçeada Barajı inşa edilmiştir. Akarsunun solunda ise Gökçeada Havaalanı yer alır.

Adanın batısında ve güneydoğu yönünde Çıkırım ve Ballı dereleri akar.