Genel Bakış

Gordion (Frigce: Gordum; Grekçe: Γόρδιον; Türkçe: Gordion veya Gordiyon; Latince: Gordium), Frigya'nın tarihî başkenti olan antik kent. Sakarya Nehri ile Porsuk Çayı'nın birleştiği noktanın yukarısında kurulu bulunan kent günümüzde Ankara'ya 94 kilometre uzaklıkta, Polatlı'nın 29 kilometre kuzeybatısında yer alan Yassıhüyük'te bulunmaktadır. Gordion, Frig uygarlığının tipik bir örneği olup, yaklaşık MÖ 800 yılına ait iyi korunmuş yıkım tabakası, bölgenin kronolojisinde önemli bir dayanak noktasıdır. Sit alanındaki uzun tümülüs geleneği, Demir Çağı boyunca seçkinlerin anıtsal ve gömü uygulamalarının önemli bir kaydını sunmaktadır. 1900'lerde Gustav Körte ile Alfred Körte tarafından ilk kazıların yapıldığı antik kentte ikinci kazılar Pennsylvania Üniversitesi Arkeoloji ve Antropoloji Müzesinin denetimi ve Rodney Young'ın başkanlığında 1950-1973 yılları arasında yürütülmüştür. Sit alanındaki yerleşim, Erken Tunç Çağı'ndan (yaklaşık MÖ 2300) MS 4. yüzyıla kadar kesintisiz olarak devam etmiş, ardından MS 13. ve 14. yüzyıllarda yeniden iskan görmüştür. Gordion'daki höyük yaklaşık 13,5 hektarlık bir alanı kaplar ve en parlak döneminde yerleşim bunun ötesine, yaklaşık 100 hektarlık bir alana yayılmıştır. 2023 yılında Gordion, UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dâhil edilmiştir.

Tarihçe

Gordion, Anadolu'nun ana yollarının kavşağında yer alması, bol su kaynakları ve hayvancılık için uygun açık araziler nedeniyle Friglere çekici gelmiştir. MÖ 3. binyılda Hitit egemenliği zamanlarında da yerleşim görmüş olabilir.

Arkeolojik bulgulara göre, Frigler Gordion'a MÖ 12. yüzyılın sonlarında Hititlerin yıkılması nedeniyle gelmişlerdir. Kazılarda açığa çıkan ilk Frig yerleşimi, gündelik hayata ilişkin malzemeler içeren küçük evlerden oluşan bir köy karakterine sahiptir. MÖ 9. yüzyılda ise büyük bir dönüşüm yaşar ve yerleşim, içinde büyük yapıların yer aldığı muazzam surlarla çevrili bir kale hâlini alır. Bu önemli değişim, merkezli bir Frig devlet yönetiminin oluşmasıyla açıklanabilir.

Kale MÖ 800 civarında büyük bir yangından sonra tahrip olmuştur. Kalıntılar ve mezarlar sayesinde Friglerin bu dönemdeki maddi kültür ve ekonomisi hakkında önemli bilgiler edinilmiştir. Teras üzerindeki sıra yapılar, tahıl işlenen ve dokumacılık yapılan hareketli yerlerdi. Saray alanındaki yapıların sadece birinde bulunan çakıl taşı mozaik taban döşemesi, Antik Çağ'da bilinen bu tip zemin döşemenin en eski örneği olup Friglere ait olduğunu gösterir.

Gordios ve oğlu Midas, MÖ 800 felaketinin ardından Frig kalesinin yeniden inşasında önemli rol oynamış olabilirler. Yeni kale eskisini tamamen kaplayacak kadar büyüktür ve daha yüksek bir kotta yükselmektedir. Eski kale yapıları birçok özelliğiyle birlikte kopyalanmış ve yeni yapılarında eskilerin işlevini sürdürmüş olması muhtemeldir.

Yeni kale Gordion'a üç asırdan fazla, MÖ 4. yüzyılın ikinci yarısı ortalarına kadar hizmet vermiştir. Bu uzun zaman diliminde Frigia'da bir dizi önemli olay gerçekleşmiştir. 7. yüzyılda Kimmerler Anadolu'yu alt üst etmiş, Gordion da bu felaketten nasibini almıştır. Sonrasında Lidyalılar siyasi egemenliklerini Anadolu'nun içlerine doğru genişletirken, MÖ 8. yüzyılın sonlarından 4. yüzyıla kadar yaşayan uzun ömürlü bir imparatorluk dönemini yaşamışlardır.

Gordion'un konumu, Friglere çekici gelmiş olabilir. Arkeolojik bulgulara göre Friglerin Gordion'a MÖ 12. yüzyılın sonlarında Hititlerin yıkılması nedeniyle geldiğini gösterir. MÖ 9. yüzyılda büyük bir dönüşüm yaşar ve yerleşim, içinde büyük yapıların yer aldığı muazzam surlarla çevrili bir kale hâlini alır.

Kale MÖ 800 civarında büyük bir yangından sonra tahrip olmuştur. Kalıntılar ve mezarlar sayesinde Friglerin bu dönemdeki maddi kültür ve ekonomisi hakkında önemli bilgiler edinilmiştir. Teras üzerindeki sıra yapılar, tahıl işlenen ve dokumacılık yapılan hareketli yerlerdi.

Gordios ve oğlu Midas, MÖ 800 felaketinin ardından Frig kalesinin yeniden inşasında önemli rol oynamış olabilirler. Yeni kale eskisini tamamen kaplayacak kadar büyüktür ve daha yüksek bir kotta yükselmektedir.