Genel Bakış

Göreme Tarihî Millî Parkı, Türkiye'nin Nevşehir ilinde bulunan ve tarihi, kültürel ve doğal değerler taşıyan önemli bir sit alanı olarak kabul edilir. MÖ 4. yüzyıldan MS 13. yüzyıla kadar yoğun manastır hayatının yaşandığı bölge, 1985 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınarak Kapadokya miras alanının parçası haline gelmiştir. Bu alanda yer alan Göreme Örenyeri, kayalara oyulmuş kiliseler, şapeller, yemekhaneler ve oturma alanlarından oluşan bir açık hava müzesidir. Zelve-Paşabağlar Örenyeri ise üç farklı vadiden oluşmaktadır ve bu da bölgeye daha fazla tarihi değer kazandırmaktadır. Alanın yönetimi günümüzde Kapadokya Alan Başkanlığının sorumluluğundadır.

Coğrafya ve jeoloji

Göreme Tarihî Millî Parkı, Türkiye'nin Nevşehir ilinde yer alan bir doğal güzelliğe ev sahipliği yapmaktadır. Bölgenin jeolojik oluşumu, Neojen döneminden itibaren tektonik hareketler sonucu oluşan çöküntülü havza içinde volkanik malzemelerin toplanmasıyla başlamıştır. Hasan Dağı, Erciyes Dağı ve Güllüdağ'ın püskürttüğü lav, kül ve tüfler bu havzada birikerek kalın bir tabaka oluşturmuştur.

Milyonlarca yıl önce oluşan yumuşak tüf tabakaları ve üzerini örten sert bazalt lavları, rüzgar ve suyun aşındırıcı etkisiyle erozyona uğrayarak bugünkü "peribacası" oluşumlarını, vadileri ve platoları meydana getirmiştir. Bu eşsiz jeomorfolojik yapı, kayaların kolayca işlenebilmesine olanak tanımış ve insan yerleşimine zemin hazırlamıştır.

Parkta bulunan farklı türdeki dağlar, vadiler ve tepeler, turistler için hem doğal güzellikleri hem de jeolojik ilgiyi bir araya getirerek harika bir deneyim sunmaktadır. Tüf tabakalarının eriyip kırılganlaşmasıyla oluşan peribacalar, yıldızlı gökyüzü ve havuzlara benzeyen sularla daha da etkileyici hale gelmektedir. Bu bölgenin jeolojik yapısı, tarihi mirasını da beraberinde getirmektedir; örneğin Göreme Vadisi'nde bulunan kiliseler ve yurtlar gibi inşaatlarda kullanılan kayaların işlenmesiyle ilgili bir geçmiş bulunmaktadır.

Göreme Tarihî Millî Parkı, sadece doğal güzellikleri değil aynı zamanda da jeolojik açıdan de çok çekici bir yerdir. Bu bölgenin oluşumuyla ilgili bilgiye sahip olmak, turistler için parkı keşfetmenin daha fazla bir boyut kazandırır. Bu nedenle, ziyaretçiler parkta bulunan farklı jeolojik yapıları inceleyerek hem doğal güzellikleri hem de tarihi mirası da keşfedebilirler.

Tarihçe

Göreme, Hristiyanlık tarihinin önemli merkezlerinden biridir ve bu bölgenin engebeli coğrafyası, inzivaya çekilmek isteyenler için doğal bir korunak sağlamıştır. 4. yüzyılın başlarında Kayseri Piskoposu Büyük Basil, bölgeye gelerek burada münzevi keşiş hayatını başlatmış ve öğretilerini yaymıştır. Arap akınlarından kaçan Hristiyanlar ise 7. ve 13. yüzyıllar arasında buraya yerleşerek kayaları oymuş ve manastırlar, kiliseler inşa etmişlerdir. İkonoklazm (tasvir kırıcılık) döneminin sona ermesiyle (MS 842 sonrası), kiliseler İncil'den sahneleri içeren fresklerle süslenmiştir. Bu dönem, Göreme'nin Bizans dönemi boyunca Hristiyanlığın merkezi olarak gelişmesine önemli bir etki yaratmıştır.

Mimari eserler

Göreme Açık Hava Müzesi sınırları içerisinde yer alan "Kızlar ve Erkekler Manastırı", "Aziz Basileus Kilisesi", "Elmalı Kilise", "Azize Barbara Kilisesi", "Yılanlı Kilise", "Karanlık Kilise", "Çarıklı Kilise" ve "Tokalı Kilise", en önemli mimari eserlerdir. Bu yapılar, müze girişinin yaklaşık 50 metre aşağısında yer almasına rağmen, müze kompleksinin bir parçasıdır.

Kızlar Manastırı, müzenin hemen girişinde sol tarafta yükselen 6-7 katlı kaya kütlesidir. İçinde yemekhane, mutfak, şapel ve tünellerle birbirine bağlanan keşiş hücreleri bulunur. Erozyon tehlikesi nedeniyle manastırın üst katlarına çıkış yasaktır; günümüzde sadece giriş katındaki yemekhane bölümü görülebilmektedir.

Tokalı Kilise, müze girişinin yaklaşık 50 metre aşağısında yer almasına rağmen, müze kompleksinin bir parçasıdır. Kilisenin fresklerinin restorasyon ve konservasyon çalışmaları, İtalya'daki Tuscia Üniversitesi (Università degli Studi della Tuscia) ile Nevşehir Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarı iş birliğinde yürütülmektedir. Prof. Dr. Maria Andaloro başkanlığındaki Türk ve İtalyan uzmanlardan oluşan heyet, 2010'lu yıllardan itibaren kilisenin duvar resimlerini ve yapısal unsurları aslına uygun olarak restore etmektedir.

Elmalı Kilise, küçük bir mağara kilisesidir. 1050 yılı civarında inşa edilmiştir. Dört haç şeklinde yapılmıştır. Bu kilisenin restorasyonu 1991 yılında tamamlanmış olsa da fresklerin zamanla yıpranmasına tamamen engel olunamamıştır.

Azize Barbara Kilisesi, babası Dioskorus tarafından Hristiyanlığın etkisinden uzak tutulmak için hapsedilen Nikomedyalı bir azizenin adından gelir. Bütün engellemelere rağmen Hristiyanlığın gereklerini yerine getirmeyi başaran Barbara, sonunda babası tarafından öldürülmüştür.

Yılanlı Kilise, uzun koridorlu, alçak tavanlı ve kemerli bir yapıdır. İsmini duvarındaki yılan/ejderhayı öldüren Aziz George ve Aziz Theodore freskinden alır. Kilisede ayrıca İmparator Büyük Konstantin ve annesi Azize Helena'yı canlandıran resimler bulunmaktadır.

Karanlık Kilise, adından da anlaşılacağı gibi, duvarlarında çok az ışık bulunan bir kilisedir. Bu durumun nedeni, kaya içinde inşa edilmiş olmasıdır. Yine de, içini ziyaret etmek isteyenlerin bilmesi gereken önemli bir yapıdır.

Çarıklı Kilise, adından da anlaşılacağı gibi, duvarlarında çok az ışık bulunan bir kilisedir. Bu durumun nedeni, kaya içinde inşa edilmiş olmasıdır. Yine de, içini ziyaret etmek isteyenlerin bilmesi gereken önemli bir yapıdır.

Karanlık Kilise, adından da anlaşılacağı gibi, duvarlarında çok az ışık bulunan bir kilisedir. Bu durumun nedeni, kaya içinde inşa edilmiş olmasıdır. Yine de, içini ziyaret etmek isteyenlerin bilmesi gereken önemli bir yapıdır.

Çarıklı Kilise, adından da anlaşılacağı gibi, duvarlarında çok az ışık bulunan