Tarihçe

Kız Kulesi, İstanbul'un Tarihi Semtleri arasında yer alan ve Üsküdar'ın sembolü hâline gelen önemli bir eserdir. MÖ 408'de Atina genel komutanı Alkibiadis tarafından inşa edilen kule, Bizans İmparatoru I. Aleksios döneminde taş duvarla korunan ahşap bir yapıya dönüştürülmüş ve Kızıl Boğaz'ın girişine demir zincirle bağlanmıştır. 1453'te İstanbul'un Osmanlılar tarafından fethi sırasında, kulede Venedikli Gabriele Trevisano'nun yönettiği Bizans garnizonu bulunuyordu. Fatih Sultan Mehmed döneminde ise Türkler tarafından gözetleme kulesi olarak kullanılmıştır.

Kuleden suyun içine bakıldığında yıkıntıları görülmektedir ve bu da kulenin çok eski geçmişi olduğunu göstermektedir. Kule, Boğaz'dan geçen gemilerden vergi alınmak maksadı ile kullanılmış, Avrupa yakasına doğru zinciri taşıyamamış ve yıkılmıştır. 1509 depreminde yeniden inşa edilmiş ancak 1721'de tekrar yanmıştır. Sadrazam Damat İbrahim Paşa tarafından imar emri verilerek deniz feneri olarak kullanılmış ve çevre surları iki kez onarılmıştır.

Kule, 1829'dan itibaren karantina istasyonu olarak kullanılmış ve 1832'de Sultan II. Mahmud tarafından yeniden restore edilmiştir. 1945'te liman yönetimine ait olan kule, 1998'de tekrar restore edilmiş ve kısa bir süre önce James Bond filmi Dünya Yetmez'de yer almıştır.

2000 yılında kulenin özelleştirileceği konuşulmuş ve bu konu çeşitli isimler tarafından protesto etmiştir. Kule, 49 yıllığına Hamoğlu Holding'e kiralandıktan sonra 17 Ağustos 1999 depremi ve Marmara Denizi'ndeki tsunamiden sonra çelik desteklerle güçlendirilmiş ve iç mekân bir kafe ve restorana dönüştürülmüştür. Özel tekneler gün boyunca kule ile kıyı arasında gidip gelmektedir.

Kız Kulesi, 2021 yılında Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından başlatılan restore edilmektedir ve 11 Mayıs 2023 tarihinde lazer gösterisiyle açılmıştır. Bu restorasyon çalışmaları, kulenin korunması ve gelecek nesillere aktarılması açısından büyük önem taşımaktadır.

Mimarisi

Kız Kulesi'nin bugün görülen yapısının temelleri ve alt katın önemli kısımları, II. Mehmed devri yapımıdır. Kulenin etrafındaki sahanlık genişleterek yenilenmiş durumdadır. Üstünde bulunan madalyon şeklindeki mermer levhada, kuleye şimdiki şeklini veren Sultan II. Mahmud'un, hattat Rasim'in kalemiyle 1832 tarihli bir tuğrası bulunmaktadır. Kulenin Eminönü tarafı daha geniş ve burada da bir sarnıç bulunur.

Evliya Çelebi kuleyi "Deniz içinde karadan bir ok atımı uzak, dört köşe, sanatkârane yapılmış bir yüksek kuledir. Yüksekliği tam 80 (seksen) arşındır. Sath-ı mesehası iki yüz adımdır. İki taraftan kapısı vardır." sözleriyle tarif etmiştir.