Genel Bakış

Perge (Rumca: Πέργη Pergi), Antalya'nın 18 km doğusunda, Aksu ilçesi sınırları içinde bulunan, bir zamanlar Pamfilya Bölgesine başkentlik yapmış antik bir kenttir. Şehrin akropolü Tunç Çağı döneminde kurulmuş olabilir ve Helenistik dönem boyunca şehir eski dünya içerisindeki en zengin ve güzel şehirler arasında sayılır. Perge ayrıca Yunan matematikçi Pergeli Apollonius'un memleketi olarak bilinmektedir. Hititler döneminde ise Parha adıyla anılıyordu.

Tarihi

Perge'nin tarihçesi, Pamfilya Bölgesi'ne ait bir geçmişle anlatılmaktadır. Bölgede tarih öncesi dönemlere ait mağaralar ve yerleşim alanları bulunur; bu da o bölgenin çok eski yerleşim yerlerinin olduğu bilgisi vermektedir. Karain Mağarası, Öküzini Mağarası, Beldibi, Belbaşı kaya sığınakları ve Bademağacı gibi yerler tarih öncesi yerleşim örnekleri olarak kabul edilmektedir.

Akropolis platosu, MÖ 4000-3000 yılları arasında yerleşim için tercih edilen bir alan olmuştur. Obsidyen ve çakmak taşı buluntuları, Perge'nin bu dönemde yerleşikler tarafından kullanıldığı kanıtlanmaktadır. Wolfram Martini'nin araştırmalarına göre, akropolis platosu daha erken dönemlerden itibaren yerleşim alanı olarak kullanılmıştır.

Hitit İmparatorluğu döneminde Perge önemli bir yer tutmuştur. 1986 yılında Hattuşaş kazılarında bulunan tunç levha üzerindeki yazıttan, MÖ 1235'ten hemen önce Hitit Kralı IV. Tuthaliya tarafından imzalanan anlaşma metninde Perge ile ilgili bilgi bulunmaktadır. Anlaşmaya göre, Perge'in sahip olduğu bölge Kaštarja nehriyle sınırlıdır ve eğer Hatti Kralı ona saldırır ve silah zorunu kullanarak egemenlik kazanırsa, şehir Tarhuntašša kralına bağlanacaktır. Bu metin, savaşın ardından imzalanan anlaşmanın şehrin bağımsızlığını korumasını göstermektedir.

Hitit İmparatorluğu'nun yıkılışıyla birlikte, deniz kavimlerinin Anadolu'ya akınları başlamış ve Hitit İmparatorluğuna son vermiştir. Geç Myken (Miken) ve Hitit dönemine ait etimolojik araştırmalar, Pamfilya'daki ilk Helen etkilerinin bu dönemde geldiği yönünde yorumlar sunmaktadır.

Perge'nin kuruluşu hakkında, Truva Savaşı sonucunda Mopsus ve Kalkhas önderliğinde Hellenli Akhalıların Pamfilya'ya gelerek Phaselis, Perge, Syllion ve Aspendos gibi antik kentler kurdukları söylenmektedir. MÖ 120/121 yıllarına tarihlenen Perge'de bulunan Ktistes heykel-kaideleri üzerinde adı yazılmış olan Akhalı kahramanlar, şehrin kurucuları olarak kabul edilmektedir. Bu kişiler arasında Mopsus da yer alır ve aynı zamanda tarihsel bir kişi olarak da kanıtlanabiliyor.

F. Işık, Karatepe'deki bir yazıttan yola çıkarak, Kizzuvatna kralı Astawanda'nın büyükbabasının Muksus veya Muksa adında bir kişi olduğunu belirtir. Bu kişi Hitit soyundan gelmiş olmalıdır ve Hititçe ile Hellence karşılaştırmasıyla Mopsus ve Perge, Patara ve Patar gibi benzerlikler ortaya çıkmaktadır.

Bu tarihsel veriler, Perge'nin eski bir yerleşim merkezi olduğunu göstermektedir. Tarih öncesi dönemden Hitit İmparatorluğu'na kadar uzanan bu geçmiş, şehrin önemli bir kültürel ve tarihi değeri olduğunu kanıtlamaktadır.