Genel Bakış

Süleymaniye Camii, İstanbul'un Üçüncü Tepesi üzerinde yer alan bir Osmanlı imparatorluk camisidir. Kanuni Sultan Süleyman'ın (h. 1520-1566) emriyle inşa edilen cami, Mimar Sinan tarafından tasarlanmıştır. Yazıtta, yapının temelinin 1550'de atıldığı ve 1557'de açılışının yapıldığı belirtilmektedir; ancak külliyenin tamamlanması muhtemelen bu tarihten birkaç yıl sonrası gerçekleşmiştir. Cami, İstanbul'un en tanınmış simgelerinden biridir ve Üçüncü Tepe'deki konumundan Haliç ve çevresine hâkim geniş bir manzara sunar.

Süleymaniye Camii, Osmanlı mimarisinin başyapıtları arasında kabul edilen yapıdır. Aynı zamanda İstanbul'daki Osmanlı dönemine ait en büyük cami olma özelliğini taşır. Diğer Osmanlı imparatorluk camileri gibi Süleymaniye Camii de, medreseler, imaretler, dârüşşifâlar, sıbyan mektepleri, hazîre ve çeşitli sosyal yapıları içeren geniş bir külliyenin parçasıdır. Kıble duvarının arkasında yer alan kapalı mezarlıkta ise Kanuni Sultan Süleyman ile eşi Hürrem Sultan'ın sekizgen planlı türbeleri bulunmaktadır.

Süleymaniye Camii ve çevresindeki koruma alanı, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan "İstanbul'un Tarihî Alanları"nın dört bileşeninden biridir. Bu alan, (i), (ii), (iii) ve (iv) numaralı kültürel kriterler kapsamında korunmaktadır. Tarihi Yarımada içinde yer alan bu bölge, farklı dönemlerde çeşitli koruma statülerine kavuştu: 1981'de kentsel ve tarihi koruma alanı olarak ulusal kayıtlara geçti, 1995'te ise Arkeolojik, Kentsel Arkeolojik, Tarihi ve Kentsel Sit Alanı olarak yeniden tescil edildi. Alan içerisinde, anıtsal yapılar ve sivil mimarlık örnekleri de dâhil olmak üzere 920 tescilli mülk bulunmaktadır.

Mimarisi

Süleymaniye Camii, klasik Osmanlı mimarisinin en önemli örneklerinden biridir ve İstanbul'da yüzlerce deprem yaşanan dönemde bile duvarlarında en ufak çatlak oluşmamıştır. Cami, dört fil ayağı üzerine oturan ana kubbesiyle 53 metre yüksekliğe ulaşır ve 27,5 metre çapındadır. Bu kubbeye destek olarak iki yarım kubbe bulunmaktadır. Kubbe kasnağında toplamda 32 pencere yer almakta olup, bu sayede caminin içindeki kandil islerini temizleyecek hava akımı sağlanmıştır. Cami avlusunun dört köşesinde birer minare bulunur; bunlardan ikisi üç şerefeli ve 76 metre yüksekliğinde, diğer iki tanesi ise iki şerefeli ve 56 metre yüksekliğindedir. Avluda 28 revakın çevrelediği dikdörtgen şeklinde bir şadırvan bulunmaktadır. Caminin kıble tarafında Kanuni Sultan Süleyman'ın ve eşi Hürrem Sultan'ın bulunduğu hazire yer almakta olup, türbesi içinde yıldızlarla süslenmiş gökyüzü imajını yansıtan kubbeye sahiptir.

Cami, mimari açıdan sade bir yapıdır. Mihrap duvarındaki pencereler vitraylarla süslüdür ve mihrabın iki tarafındaki madalyonlarda Fetih Suresi yazılıdır. Caminin ana kubbesinde ise Fatır Suresi'nin 41. ayeti bulunur. Süleymaniye Külliyesi, Osmanlı külliyeleri içinde Fatih Külliyesinden sonra ikinci büyük külliyedir ve İstanbul yarımadasının Haliç, Marmara, Topkapı Sarayı ve Boğaziçi'ni gören ortadaki en yüksek tepede inşa edilmiştir. Külliyenin içine cami, medreseler, darüşşifa, darülhadis, çeşme, darükurra, darüzziyafe, imaret, hamam, tabhane, kütüphane ve dükkânlar dahildir. Mimar Sinan'ın türbesi ise külliyenin dış avlu duvarlarının karşısında yer alır.

Külliye, Tiryakiler Çarşısı adını taşıyan ince uzun meydanın bir cephesini oluşturan ufku tek katlı medreselerle çevrilidir. Bu medreselerde her kubbenin alatında bir pencereyle belirlenen iç odalar, aza razı bir zahit tavrıyla çevrelenmiştir ve Mimar Sultan Külliyesi'ndeki medrese duvarları ve kubbe dizilerinin tezyini düzenini hatırlatır. Anakubbenin kemeri ise Sinan tarafından "kemeri kübra" (kudret kemeri) olarak adlandırılmıştır. Cami avlusunun platformu, Haliç tarafındaki yoldan yüksektedir ve bu da caminin mimarisine özgü bir özellik sunmaktadır.