Genel Bakış

Sümela Manastırı, Trabzon'un Maçka ilçesindeki Altındere Vadisi Millî Parkı sınırları içerisinde Meryem Ana Deresi'nin batı yamaçlarında yer alan, Kara tepesinin üzerinde ve deniz seviyesinden 1.150 m yükseklikte konumlanmış Rum Ortodoks manastır ve kilise kompleksidir. MS 386 yılında inşa edilen yapı, 1923'te Türkiye ile Yunanistan mübadelesinden dolayı bir süre boş kalmış ve bugün müzeye çevirilmiştir. Manastırın tarihi boyunca birçok zaman diliminde önemli rol oynamış olması nedeniyle, günümüzde de ziyaretçiler tarafından ilgi gören bir yerdir. Ziyaretçilerin manastıra ulaşımına yardımcı olan yollar, doğal güzelliklerle dolu ve yolculukta keyifli bir deneyim sunar. Manastırın içinde bulunan kilise, freskleriyle dikkat çekerken, çevreleyen doğa da ziyaretçilerin gözlerini büyüten bir manzarayla karşılaşmalarına olanak tanır. Sümela Manastırı, hem tarihi hem de doğal güzellikleri nedeniyle, Türkiye'nin önemli turistik merkezlerinden biridir ve her yıl binlerce ziyaretçi tarafından ziyaret edilmektedir.

Tarihçe

Sümela Manastırı, Trabzon ilinde bulunan ve tarihi boyunca önemli bir manevi merkez olan bir yerdir. Kilisenin kuruluşu hakkında kesin bilgi mevcut olmasa da, MS 365-395 yılları arasında inşa edildiği düşünülüyor. Anadolu'da yaygın olarak görülen Kapadokya kiliseleri tarzında yapılmıştır ve Trabzon'daki Maşatlık mevkiinde benzer bir mağara kilisesi bulunmaktadır.

Kilisenin ilk kuruluşu ile manastır haline dönüşümü arasındaki bin yıllık dönem hakkında çok az şey biliniyor. Karadeniz Rumları arasında anlatılan bir efsaneye göre, Atinalı Barnabas ve Sophronios adlı iki keşiş aynı rüyayı görmüşler; rüyalarında İsa'nın öğrencilerinden Aziz Luka tarafından yapılan üç Panagia ikonundan Meryem'in bebek İsa'yı kollarında tuttuğu ikonun bulunduğu yer olarak Sümela'nın yerini görmüşler. Bunun üzerine birbirlerinden habersiz olarak deniz yoluyla Trabzon'a gelmiş, orada karşılaşıp gördükleri rüyaları birbirlerine anlatmış ve ilk kilisenin temelini atmışlardır.

Manastırın statüsü Osmanlı fethinden sonra önemli değişiklik göstermemiştir. Yavuz Sultan Selim'in Trabzon'daki şehzadeliği sırasında buraya iki büyük şamdan hediye ettiği bilinmektedir. Fatih Sultan Mehmed, II. Murat, I. Selim, II. Selim, III. Murad, İbrahim, IV. Mehmed, II. Süleyman ve III. Ahmed'in de manastırla ilgili birer fermanları bulunmaktadır.

Rus işgalinde Sümela Manastırı, Karadeniz Rum milislerinin karargahı hâline gelmiş ve zorunlu nüfus mübadelesiyle bölgedeki Hristiyanların Yunanistan'a gönderilmesinden sonra önemini yitirmiş, T.C. Kültür Bakanlığı tarafından yakın zamanda onarılana dek kaderine terk edilmiştir.

Yunanistan'a göçen Karadenizli Rumlar, Karaferye (Veria) kentinde Sümela adını verdikleri yeni bir kilise inşa etmişlerdir. Her yıl Ağustos ayında tıpkı geçmişte Trabzon'daki gibi yeni manastırın çevresinde geniş katılımlı şenlikler düzenlenmektedir.

2010 yılında Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti'nin izniyle, Meryem Ana'nın göğe yükseliş günü olarak kabul edilen ve kutsal sayılan 15 Ağustos günü 88 yıl aradan sonra ilk ayin düzenlenmiştir. Bu ayini İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi Ekümenik Patriği I. Bartholomeos yönetmiştir.

Sümela Manastırı, tarihi boyunca birçok imparator ve padişah tarafından desteklenen önemli bir kilise ve manastır olmuştur. Osmanlı döneminde de imtiyazlar sağlanmış ve bölgedeki Hristiyanların İslamlaşmasına katkıda bulunmuştur. Günümüzde ise tarihsel değerine sahip, Türkiye'nin önemli milli miraslarından biridir.